TARİHÇE

ECDATLARIMIZIN TARİHÇELERİ

Bağdad'ın İranlılardan kurtarış savaşında yararlılık göstermiş olan Turhan oğlu Mahmut Paşa'ya Batman suyundan itibaren Siirt zaametini vermişti. İşte 1018.H-1638.M. tarihinde adı geçen Mahmut Paşa buraya gelmiş ve derebeylik esaslarına göre hakimliğe başlamıştır, son zamanlara kadar burada hakimlik yapanlardan soyları bu paşaya ulaşır. Bunun ölümünden yerine H.Recep Ağa ve bunun yerine Hasan Ağa ve bunun yerine oğlu Hacı Osman Ağa geçtiler. Bunun üzerine bu sırada Bekkir Ağa namında bir mütesellim buraya gelmişti. Osman Ağadan hoşlanmayan Siirt halkı Bekkir Ağa'ya tarafgirlik göstermişlerdir. Bekkir Ağa'nın işareti üzerine halk Hacı Osman Ağa'nın evini abluka altına aldılar ve bunu işten Botan'lı-Eruh'lu izdinşer ile kardeşi oğlu Emin beyin işe karışmalarıyla, abluka kaldırıldı. Bu hal ahlinin bir çoğunu Siirt'ten ayrılmaya mecbur etti. Kısmen Tillo ve kısmen Fersaf ve Halenze köylerine gitti. Bu anarşi sırasında İzdinşer, asayişin temini için bir ay kadar Siirt'te kaldı ve Bekir Ağa'nın elini işten çektirmekle karagaşalıklara son verdi, Bundan sonra ahali daha çüşa gelerek Botan Hakimi Esat ve Şirvan Hakimi Salih Beylerle birleştiler. Bunlar topladıkları aşiretlerin kuvvetiyle Hacı Osman Ağa'yı Siirt'ten çıkararak Şirvan köylerinden ''Girdikan''a gönderdiler bu durumdan sonra Bekir Ağa serbest olarak Siirt'te hakimlik yaptı. Bu Sırada Esat Bey, Botan Hakimliğine geçti. Bekir Ağa ise Esat ve Salih Beylerle olan ittifakını bozarak Botan'lı İzdinşerle birleşti. Bu yeni birleşikten haberdar olan Salih Bey Şuvan ağası Cihangir Behmurd Ağa'sı Hacı Mecid ile birleşerek aşiretleriyle birlikte Siirt'e geldiler. Bekir Ağa'ya işten el çektirdiler. Ve Hacı Osman Ağayı bir daha Hakimliğe geçirdiler. 1212 Hicri - 1800 Miladi de Hacı Osman Ağa öldü. Botan Hakimi Esat Bey'in emriyle Hacı Tahir Ağa Siirt'e Hakim oldu. Aradan Bir müddet geçtikten sonra Bekir Ağa, Hacı Mecid ile birleşerek topladıkları bin kişilik kuvvetle Siirt'e geldiler. Siirt ahalisi bunların birleşmelerine bağlandı ve Hacı Tahir Ağa'nın evini bir süre abluka altına aldılar bu hareketi işiten İzdinşer, Bekir ve Hacı Mecid Ağa'lara yardım etmek üzere aşireteri ile beraber Billoris Köyüne geldi, Bu ittifaktan ve Hacı Tahir Ağa evinin bu suretle abluka altına alındığından dolayı Şirvanlı Salih Bey, üç yüz kişilik bir kuvvetle Siirt'e geldi iki taraf arasında vukuu bulan vuruşma nedeniyle Hacı Mecid Ağa'yla emri altındaki erlerden otuz kişi öldürüldü. Aşiretten kalan erler İzdinşer in bulunduğu Billoris Köyüne dönmeye mecbur oldular.İşte ablukanın bu suretle kaldırılmasına imkan görülebilmiştir. Bundan başka, Hacı Tahir Ağa'ya hainlik ve düşmanlık göstermiş olan bir kısım ahalinin evleri de yağmaya uğradı. Bu durumdan sonra ümitsiz kalan Bekir Ağa ölünceye kadar Behmurd - Hüseyni bucağında hayatını geçirdi. Hacı Tahir Ağa, serbest olarak hakimlik yaparken bazı hallerden dolayı kendisine darılmış olan Esat Bey'in işareti ve Salih Bey'in ittifakı ile , Hacı Tahir Ağa Hakimlikten çıkarılarak yerine kardeşi Hacı Kasım Ağa geçirildi aradan on ay kadar bir zaman geçtikten sonra Hacı Tahir, Hacı Kasım Ağa'nın elini hakimlikten çektirmeye ve bir daha yerine geçmeye muvaffak oldu. Bunun üzerine Hacı Tahir Ağa ancak Esat Bey'in gönlünü aldıktan sonra hakimliğine devam edebilmiştir. 1234 Hicri - 1819 Miladi de Esat Bey ile kardeşi Kasım ve İzdinşer'in ölümlerine binaen Botan Hakimliği Akçur Beye ulaştı. 1235 Hicri - 1820 Miladi de Salih beyle Şuvanlı Cihanir Ağa'nın birleşmeleriyle hacı Tahir Ağa'nın evini abluka altına aldılarsada '' Apikan '' -Rıdan bucağı ağası Mirza aşiretiyle beraber Siirt'e gelmiş ve ablukanın kaldırılmasına muvaffak olmuştur. Bu kargaşalıktan sonra bazı kimselerin araya girmesiyle Hacı Tahir Ağa'yla Salih Ağa Halenze köyünde birleşerek birtakım şartlar dairesinde barıştırılsa da, Bu barışmadan memnun olmayan Siirt ahalisi ittifakla Hacı Tahir Ağa'yı hakimlikten men ve evini abluka ettilerse de Siirt'ten çıkaramadılar. Bu sırada Hacı Tahir Ağayla Salih Bey'in araları yine açılmıştı. Ablukanın uzatılması için Salih Bey'in buraya gönderdiği kuvvetle abluka dokuz aya kadar uzadı. Bu devamlı sıkıntıya dayanamayan Hacı Tahir Ağa, Tillo köyüne gitmeye mecbur oldu. Ahalinin birleşmesiyle ve Salih Bey'in emriyle bunun yerine, 1237 hicri - 1822 miladi de oğlu Hacı Hüseyin Ağa geçirilmiştir. Bu adam iyi bir şekilde ve adilane bir surette on yıl hakimlik yapmıştır. Hayır severlerden olan bu adam, Siirt'te bir medrese, bir cami yaptırmıştır. Zengin olan vakıfları , bu gün hala durmaktadır. 1247 hicri - 1831 miladi de öldükten sonra, yerine kardeşi Hacı ibrahim Ağa geçti. İdaresi zamanı sukunetle geçmiştir. 1277 hicri - 1860 miladi de Botan hakimliğine Bedirhan Bey geçmiştir. Bedirhan beyler ''geliguvan'' da oturan nasturi hıristiyanları aralarına bazı hadiselerden dolayı, düşmanlık girmişti. Bu yüzden Bedirhan Bey, büyük bir kuvvetle nasturilere baskın yapmış ve bunlardan bir çok kimseyi öldürmüştü.Nasturilerin şikayetlerine ve evvelce ayaklanma mahiyetinde görmüş olan durumuna binaen, Bedirhan bey'in takibine hükümetçe lüzum görülmüştü. 1262 hicri - 1815 miladi ve Vuşir Osman Paşa, kafi kuvvetle takibine girmişti. Bedirhan Bey'i Takip ede ede "Ervah" kalesinde yakaladı ve yapılan vuruşmadan sonra, elde ederek ailesi ile beraber İstanbul'a gönderildi. Bu sırada ele geçmeyen Bedirhan Bey'in kardeşi oğlu İzdinşer Sincar'a doğru kaçmıştı. Bedirhan Bey'den açık kalan Botan - Eruh müsellimliğine, bu sırada Siirt hakimliğini ele almış olan Hacı İbrahim Ağa'nın kardeşi Hacı Mehmet Ağa hükümetçe kayrılmıştı. Hacı Mehmet Ağa'nın Botan Müsellimliğine geçtiğini haber alan İzdinşer, Sincardan döndü. Botan bölgesinde topladığı büyük bir kuvvetle 1281 hicri - 1864 miladi de Siirt'e gelmiş ve Siirt'li birkaç ailenin birleşmesi ile Hacı Mehmet Ağa'nın evini uzun süre abluka altında tuttu. Netice itibari ile İzdinşer galip gelerek hainlikle Hacı Mehmet Ağa'yı öldürdü. Evini de yağma etti. Hacı Mehmet Ağa'nın yerine oğlu Hamit Ağa geçmişse de Osmanlı Hükümeti buralara el koymuş ve Tanzimat-ı Hayriyenin eseslarna göre 1281 hicri - 1864 miladi de Siirt'e bir kaymakam göndermişti. Bu sırada Siirt'ten derebeylik usulü kaldırılmış sada Siirt İlçelerinde Cumhuriyet devrine kadar devam etmişti. 1293 hicri - 1877 milad de Osmanlı Hükümeti, Rus'ya ile savaşmakta iken İstanbuldan Kaçmış olan Bedirhan Bey'in oğulları Hüseyin Paşayla Osman Bey Siirt'i almak ve halk evlerini yağma etmek maksadıyla Botan - Eruh  bölgesinden topladıkları aşiretlerle Botan suyuna kadar gelmişlerdi. Öyle bir baskının vukuu bulacağından haberdar olan Siirt hükümeti az bir zaman içerisinde Bitlis'ten getirdiği askeri bir kuvvet , halkı ile birlikte bu baskını önlemekle beraber kovalamaya devam ettiler. Bozgunluğa düşen Bedirhanlılar Ervah kalesinde yakalanıp bir daha İstanbul'a gönderildiler. Bu takibatta Siirt Halkına başkanlık eden Hamit Ağa'nın bu vatan severliği hükümetçe takdir edilmesi üzerine kapıçı başılık rütbesiyle taltif edilmiştir. Meşrutiyetten sonraki genel aftan istifade eden Bedirhanlılardan Hüseyin Paşa , Kamil ve Süleyman Beyler Siirt'e gelmişlerdi buralarda kürt perensliği kurmak amacıyla Siirt, Bitlis ve Hakkari illerine birer saylav olmaya çalıştılarsa da arzularına eremediler.